Prestvarða
Prestvarða er minnisvarði um séra Sigurð Brynjólfsson Sívertsen (1808–1887), prest í Útskálaprestakalli og einn áhrifamesta samfélagsleiðtoga Suðurnesja á 19. öld. Eftir að hann lifði af mannskætt óveður í Leirunni í janúar 1876 lét hann hlaða vörðu á þessum stað til þakkar fyrir lífgjöfina og setti þar upp steinhellu með vers úr Davíðssálmi.
Hér á eftir er rakin saga séra Siguðar og áhrif sem hann hafði á samfélagið.
Séra Sigurður Brynjólfsson Sívertsen
Séra Sigurður Brynjólfsson Sívertsen fæddist á Seli við Reykjavík 2. nóvember 1808, dáinn 24.maí 1887. Foreldrar hans voru prestshjónin Steinunn Helgadóttir og séra Brynjólfur Sigurðsson.
Eiginkona Séra Sigurðar Br. Sívertsen var Helga Helgadóttir. Þau eignuðust níu börn, en misstu sex þeirra í barnæsku. Þau sem komust til fullorðinsára voru Helgi fæddur 1836, Sigurður fæddur 1843 og Ragnheiður Sigríður fædd 1853.
Sigurður var vígður prestur 18. september 1831, 23 ára gamall og var hann aðstoðarprestur föður síns í Útskálaprestakalli þar til honum var veitt prestsembætti við prestakallið þann 1. mars 1837. Sr. Sigurður lét af störfum í júní 1886 á fimmtugasta og fimmta prestþjónustuári sínu í Útskálaprestakalli sem náði yfir þrjár sóknir: Útskálasókn, Hvalsness-og Kirkjuvogssókn. Keflavík tilheyrði Útskálasókn til 1953.
Útskálakirkja
Séra Sigurður Brynjólfsson Sívertsen lét endurbyggja Útskálakirkju árið 1861. Hann borgaði sjálfur 632 krónur til byggingarinnar, en hún kostaði fullbyggð 3.450 krónur. Einnig gaf hann kirkjunni marga góða gripi m.a. skírnarskál úr silfri, tvo stóra kertastjaka og altaristöflu. Í gegnum tíðina hafa verið gerðar nokkrar endurbætur á kirkjunni og þeirri síðustu sem gerð var, lauk árið 2008.
Gerðaskóli
Séra Sigurður Br. Sívertsen stóð að stofnun Gerðaskóla sem var settur í fyrsta sinn þann 7. október árið 1872 og er skólinn einn af elstu barnaskólum landsins sem starfað hefur óslitið. Hann lagði sjálfur 1.200 krónur til byggingar skólahússins sem stóð í nokkur ár í Gerðum, en það skólahús sem nú stendur var tekið í notkun 1911 og hefur verið byggt við það nokkrum sinnum. Sr. Sigurður var forstöðumaður skólans frá stofnun í fimmtán ár. Þegar hann lét af störfum við skólann var skólinn skuldlaus.
Séra Sigurður Br. Sívertsen ritaði Suðurnesjaannál sem er merkilegt heimildarit um lífshætti og atburði á Suðurnesjum fyrr á tímum og í tíð séra Sigurðar.
Sveitarstoð og styrkur
Stöðugt reyndist hann
landi’ og lýð til heilla
Lífsstarf fagurt vann.
Vísan hér að framan úr útfararminningu um séra Sigurð Br. Sívertsen er meitluð á minningarstein um hann sem stendur við Gerðaskóla. Steininn gaf Njáll Benediktsson til minningar um þann mæta mann sem stóð að stofnun barnaskóla í Garðinum árið 1872. Skólinn var byggður í Gerðum og nefnist hann Gerðaskóli.
Gunnar M. Magnúss segir í bókinni Undir Garðskagavita (1963):
„Hefst þá saga þess manns sem telja verður einn af höfuðsmönnum 19. aldarinnar með þjóð vorri. Það var Sigurður Brynjólfsson Sívertsen."
Nemendur Gerðaskóla hafa minnst þessa mikla velgjörðamanns skólans á ýmsum tímamótum.
Á 1000 ára afmæli kristnitöku á Íslandi árið 2000, var haldin þemavika í Gerðaskóla þar sem allir nemendur fengu fræðslu um sr. Sigurð Br. Sívertsen og gáfu m.a. út rit um hann. Nemendur ásamt starfsfólki skólans fóru að Prestsvörðunni í Leiru.
Einnig voru settir á svið í Samkomuhúsinu í Garði, leikþættir um stofnun Gerðaskóla 1872 og þann atburð sem varð 1876 þegar sr. Sigurður lenti í hrakningum í Leirunni eins og sagt er frá hér fyrir neðan.
Í Suðurnesjaannáli er eftirfarandi frásögn sr. Sigurðar Br. Sívertsen:
„Sunnudaginn 2. janúar 1876 gjörði mesta ofsaveður á landsunnan sem varaði alla nóttina. Fuku skip og brotnuðu. Annað veður þvílíkt datt á laugardagskvöldið þann 22. janúar með fjarskalegri rigningu upp úr útsynnings éljagangi og frosti. Þá um kvöldið, er ég kom frá Keflavík, er ég skírt hafði þar barn, varð ég viðskila við samferðamann minn við Bergsenda, en af því að ég sá ekki lengur til vegar, fór ég afleiðis suður fyrir veginn fyrir ofan Leiru. Treysti ég mér þá ekki til að halda áfram, ef ég kynni að villast suður í heiði. Var og hesturinn hlaupinn frá mér.
Lagðist ég þá niður og ætlaði að láta fyrirberast, en um nóttina var gerð leit að mér af sóknarfólki mínu, fyrir tilstilli sonar míns. Leið svo hin óttalega nótt, að enginn gat mig hitt, þar til um morguninn, að tveir heimamenn mínir hittu mig og var ég enn með rænu og nokkru fjöri, þó að nokkuð væri af mér dregið.
Hugði enginn maður að ég þá nótt mundi hafa afborið lífið og var það augsjáanlega Drottins almættis dásemdarverk, að ég skyldi lifa svo lengi í því veðri, en mér leið vel og mér fannst eins og yfir mig hefði verið tjaldað og vissulega var ég undir hlífðartjaldi með föðurlegri varðveizlu. Guði sé lof fyrir þessa lífgjöf. Þessu tilfelli í lífi mínu vil ég ekki gleyma að minnast á og gefa Guði dýrðina.“
Séra Sigurður lét stuttu síðar hlaða upp vörðu á þessum stað og klappa vers í stóra steinhellu sem sett var upp við vörðuna. Á hellunni er vers úr 4. Davíðssálmi, 9 versi, ritað eins og hér:
1876 21. Jan.
Í FRIÐI LEGST ÉG FY
RIR Í FRIÐI SEF ÉG ÞVÍ ÞÚ
EINN DROTTINN ERT ÞAÐ
SEM LÆTUR MIG BÚA
ÓHULTANN
